W dniu 20 listopada 2025 r. weszła w życie norma UNI 11719:2025 - dokument stanowiący przełom dla wszystkich organizacji wykorzystujących sprzęt ochrony dróg oddechowych (ODO).
Jej zastosowanie obejmuje wszystkie środowiska pracy, w których występuje ryzyko dla układu oddechowego, takie jak miejsca narażone na pyły, dymy, gazy lub pary, przestrzenie zamknięte, atmosfery o obniżonej zawartości tlenu oraz ekspozycja na działanie czynników chemicznych i biologicznych. Znaczenie normy UNI 11719:2025 jest tym większe, że obecnie stanowi ona autorytatywny punkt odniesienia technicznego, odzwierciedlający aktualny stan wiedzy i najlepsze praktyki w zakresie prawidłowego zarządzania środkami ochrony indywidualnej dróg oddechowych, w kontekście obowiązków wynikających z włoskiego D.Lgs. 81/08. Nie jest to więc zwykła aktualizacja, lecz kluczowa zmiana, która bezpośrednio wpływa na sposób, w jaki przedsiębiorstwa organizują ochronę pracowników narażonych na działanie zanieczyszczeń lub potencjalnie niebezpiecznych atmosfer.
Jedną z najbardziej widocznych zmian w porównaniu z poprzednią wersją normy jest jej kompleksowa reorganizacja. UNI 11719:2025 ogranicza część opisową dotyczącą sprzętu ochrony dróg oddechowych (ODO), odsyłając w kwestiach konstrukcyjnych i parametrów użytkowych do odpowiednich norm technicznych dotyczących produktów. Jednocześnie norma przyjmuje formę rzeczywistego modelu zarządzania. W tym zakresie norma stanowi istotny krok naprzód: z technicznego przewodnika skoncentrowanego na doborze ŚOI, przekształca się w uporządkowany system organizacyjny, zdolny do integrowania aspektów technicznych, proceduralnych i szkoleniowych.
Równolegle w bardziej przejrzysty sposób określono i opisano różne role uczestniczące w systemie ochrony dróg oddechowych. Oprócz ról już przewidzianych w systemie zapobiegania zagrożeniom w przedsiębiorstwie, norma precyzyjniej definiuje wymagania dotyczące takich osób jak koordynator programu ochrony dróg oddechowych, instruktor odpowiedzialny za szkolenie praktyczne oraz użytkownik sprzętu. W szczególności użytkownik sprzętu nie jest już postrzegany jako bierny odbiorca środków ochrony, lecz jako osoba, która przed rozpoczęciem korzystania z urządzeń musi obowiązkowo przejść szkolenie teoretyczne. Norma przewiduje również szkolenie praktyczne, dostosowane do specyfiki występujących zagrożeń oraz używanego sprzętu.
Centralnym elementem normy jest Program Ochrony Dróg Oddechowych (PODO), przedstawiony w sposób bardziej przejrzysty i kompleksowy niż w poprzedniej wersji. Dokument określa nie tylko działania, które należy realizować, ale także zasady funkcjonowania oraz cele całego systemu zarządzania.
Program rozpoczyna się od dokładnej identyfikacji zagrożeń, wymagającej analizy rodzaju zanieczyszczenia, jego stężenia, warunków środowiskowych oraz obecności atmosfer potencjalnie wybuchowych. Należy również uwzględnić temperaturę i wilgotność otoczenia, ewentualne narażenie na wysoką temperaturę lub działanie płomienia, potrzebę komunikacji werbalnej podczas pracy oraz kompatybilność sprzętu ochrony dróg oddechowych z innymi środkami ochrony indywidualnej (ŚOI). Uwzględniane są również indywidualne cechy użytkownika, takie jak noszenie okularów korekcyjnych czy obciążenie pracą, które mogą wpływać na skuteczność działania sprzętu ochronnego.
Jednym z nowych elementów normy jest podejście do oceny stężenia tlenu. Norma odchodzi od modelu opartego na sztywnych progach granicznych (np. 17% zawartości tlenu), preferując szerszą ocenę warunków operacyjnych oraz uwzględnienie zaleceń producenta.
Kryteria doboru sprzętu ochrony dróg oddechowych zostały doprecyzowane poprzez wprowadzenie pojęć Nominalnego Współczynnika Ochrony (NWO) oraz Operacyjnego Współczynnika Ochrony (OWO). Norma podkreśla, że wybór odpowiedniego sprzętu nie może opierać się wyłącznie na deklarowanych parametrach ochronnych, lecz powinien uwzględniać rzeczywiste warunki użytkowania, w tym poziom przeszkolenia pracowników, ich doświadczenie oraz obowiązujące w przedsiębiorstwie procedury organizacyjne.
Obszerna część normy została poświęcona szkoleniom i treningowi praktycznemu, które uznawane są za kluczowe elementy zapewniające skuteczność programu ochrony dróg oddechowych. Norma szczegółowo określa ich zakres, sposób realizacji oraz strukturę, przewidując odrębne ścieżki szkoleniowe dla różnych uczestników systemu. Szkolenie teoretyczne musi poprzedzać trening praktyczny, a oba etapy powinny zostać ukończone przed rozpoczęciem korzystania ze sprzętu ochrony dróg oddechowych, tak aby zapewnić jego świadome i bezpieczne użytkowanie.
Szkolenie powinno odbywać się, w miarę możliwości, w rzeczywistych lub symulowanych warunkach pracy i obejmować ćwiczenia takie jak prawidłowe zakładanie sprzętu, kontrola szczelności, postępowanie w sytuacjach awaryjnych oraz stosowanie sprzętu w połączeniu z innymi środkami ochrony indywidualnej (ŚOI).
W zakresie doskonalenia kompetencji norma wskazuje na konieczność ich systematycznego utrzymywania i aktualizowania. W tym kontekście za właściwe uznaje się przeprowadzanie szkoleń aktualizacyjnych co najmniej raz na pięć lat, unikając zbyt długich przerw pomiędzy kolejnymi działaniami szkoleniowymi. W przypadku sporadycznego korzystania ze sprzętu zaleca się natomiast częstszy trening praktyczny, aby zapewnić odpowiedni poziom gotowości operacyjnej.
Norma rozróżnia również konserwację zapobiegawczą od naprawczej, podkreślając konieczność ścisłego przestrzegania zaleceń producenta. Do programu należą także działania związane z kontrolą, rejestrowaniem i weryfikacją stanu technicznego urządzeń, które są niezbędne do utrzymania przydatności ŚOI do użytkowania przez cały okres ich eksploatacji.
Całościowo UNI 11719:2025 stanowi ewolucję nie tylko w wymiarze technicznym, lecz również organizacyjnym. Norma promuje zintegrowane podejście do ochrony dróg oddechowych, angażujące całą strukturę przedsiębiorstwa, jasno określające role i odpowiedzialności, podkreślające znaczenie ciągłego doskonalenia kompetencji oraz wspierające wdrażanie procedur operacyjnych zgodnych z aktualnym stanem wiedzy i najlepszymi praktykami.
Dla firm oznacza to dostosowanie procedur, ścieżek szkoleniowych i metod zarządzania ODO. Pozwala również na stosowanie bardziej skutecznych i kompleksowych narzędzi służących poprawie ochrony pracowników oraz podnoszeniu ogólnego poziomu bezpieczeństwa i profilaktyki w miejscu pracy.
Więcej informacji można uzyskać pod adresem marketing@lanzigroup.com
