Od 15 stycznia 2026 r. we Włoszech obowiązuje norma UNI EN 397:2026, nowa norma dotycząca przemysłowych hełmów ochronnych. Jak podaje Włoski Urząd Normalizacyjny UNI, znowelizowana norma aktualizuje wymagania dotyczące projektowania, właściwości ochronnych, metod badań i oznakowania jednego z najczęściej stosowanych środków ochrony indywidualnej na placach budowy, w zakładach produkcyjnych, warsztatach i magazynach.
Poprzednia wersja normy EN 397 koncentrowała się przede wszystkim na ochronie górnej części głowy przed uderzeniami, zazwyczaj spowodowanymi przez spadające przedmioty. Nowe wydanie normy rozszerza to podejście, w większym stopniu uwzględniając współczesne warunki pracy oraz sytuacje, w których uderzenia mogą następować również z innych kierunków.
Norma UNI EN 397:2026 stanowi wdrożenie normy EN 397:2025 wraz z odpowiednim sprostowaniem EN 397:2025/AC:2025 i zastępuje normę UNI EN 397:2013. Zgodnie z decyzją wykonawczą Komisji Europejskiej (UE) 2026/1279, nowa norma europejska została włączona do wykazu norm zharmonizowanych wspierających stosowanie rozporządzenia (UE) 2016/425 w sprawie środków ochrony indywidualnej. Decyzja przewiduje określone ograniczenie domniemania zgodności w odniesieniu do niektórych wymagań, które należy uwzględnić podczas oceny zgodności produktów.
Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie dwóch typów hełmów ochronnych, typu 1 i typu 2, różniących się poziomem i zakresem zapewnianej ochrony.
Hełmy ochronne typu 1 zachowują rozwiązania bardziej zbliżone do wymagań poprzedniej wersji normy EN 397 i są przeznaczone przede wszystkim do ochrony przed uderzeniami w górną część skorupy hełmu. Pasek podbródkowy może stanowić element wyposażenia hełmu, lecz nie jest obowiązkowy.
Hełmy ochronne typu 2, muszą natomiast spełniać bardziej rozbudowane wymagania dotyczące ochrony: oprócz badań odporności na uderzenia w górną część skorupy poddawane są również badaniom dotyczącym uderzeń poza jej górną częścią, czyli w obszarach przednim, bocznym i tylnym. W przypadku tego typu hełmów system mocowania z paskiem podbródkowym jest obowiązkowy i musi spełniać bardziej rygorystyczne wymagania, aby zapewnić prawidłowe utrzymanie hełmu na głowie.
Nowa klasyfikacja pozwala zatem lepiej dostosować dobór ŚOI do zagrożeń rzeczywiście występujących w miejscu pracy, umożliwiając rozróżnienie sytuacji, w których wymagana jest przede wszystkim ochrona przed uderzeniami z góry, od tych, w których istnieje ryzyko uderzeń z różnych kierunków.
Aspekt ten ma szczególne znaczenie również w przypadku prac na wysokości, podczas których w ostatnich latach coraz powszechniej stosuje się kaski ochronne o właściwościach zaczerpniętych z rozwiązań wykorzystywanych w alpinizmie. Nowa norma EN 397:2026 wprowadza w ramach normy dotyczącej przemysłowych hełmów ochronnych wymagania dla hełmów typu 2, które w bardziej szczegółowy sposób odpowiadają na potrzebę ochrony przed uderzeniami z różnych kierunków. Przydatność danego hełmu do określonych prac na wysokości należy jednak każdorazowo zweryfikować na podstawie oceny ryzyka oraz właściwości deklarowanych przez producenta.
Aktualizacja normy EN 397 nie dotyczy wyłącznie odporności na uderzenia. Nowa norma wprowadza również ocenę ergonomii oraz zwraca większą uwagę na akcesoria i dodatkowe elementy montowane na hełmie, takie jak wizjery, nauszniki redukujące hałas i osłony twarzy. Istotnym aspektem staje się zatem kompatybilność poszczególnych elementów: stosowana konfiguracja musi być zgodna z wymaganiami i informacjami podanymi przez producenta.
Norma przewiduje ponadto nowe właściwości opcjonalne przeznaczone do szczególnych zastosowań, w tym wysoką widzialność, właściwości rozpraszające ładunki elektrostatyczne oraz odporność na przebicie poza górną częścią skorupy hełmu. Z kolei w odniesieniu do zagrożeń elektrycznych, nowa norma EN 397 usuwa dotychczasowe opcjonalne oznaczenie „440 V”, wyłączając tym samym izolację elektryczną z zakresu wymagań normy. W przypadku hełmów przeznaczonych do prac wymagających określonych właściwości elektroizolacyjnych właściwą normą odniesienia staje się EN 50365:2023. Sama zgodność z normą EN 397 nie jest zatem wystarczająca do potwierdzenia przydatności hełmu do ochrony przed zagrożeniami elektrycznymi.
Dlatego jeszcze większego znaczenia nabiera sprawdzenie nie tylko zgodności z normą EN 397, ale również oznakowania, deklarowanych właściwości ochronnych, kompatybilności akcesoriów oraz zaleceń producenta. Dobór hełmu powinien uwzględniać zagrożenia rzeczywiście występujące podczas wykonywania danej pracy.
Wejście w życie normy UNI EN 397:2026 nie oznacza konieczności automatycznej wymiany hełmów ochronnych będących już w użyciu. Zgodnie z załącznikiem II do decyzji wykonawczej Komisji Europejskiej (UE) 2026/1279, odniesienie do poprzedniej normy EN 397:2012+A1:2012 pozostanie w wykazie norm zharmonizowanych do 16 grudnia 2027 r., zapewniając okres przejściowy umożliwiający dostosowanie się do nowego wydania normy.
Należy podkreślić, że data ta dotyczy wycofania odniesienia do poprzedniej normy zharmonizowanej z Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej i nie oznacza automatycznego terminu zakończenia użytkowania hełmów ochronnych znajdujących się już w eksploatacji.
Hełmy ochronne już przydzielone pracownikom powinny być zatem nadal użytkowane i kontrolowane zgodnie z zaleceniami producenta. Należy je wymienić w przypadku silnych uderzeń, uszkodzeń lub oznak zużycia, a także po upływie przewidzianego okresu użytkowania. Norma nie określa bowiem jednego, uniwersalnego okresu użytkowania obowiązującego dla wszystkich hełmów ochronnych.
Dla przedsiębiorstw, osób odpowiedzialnych za służbę BHP oraz specjalistów ds. bezpieczeństwa pracy wprowadzenie normy UNI EN 397:2026 stanowi przede wszystkim okazję do ponownej analizy kryteriów doboru hełmów ochronnych. Ma to szczególne znaczenie przy planowaniu nowych zakupów. Na podstawie oceny ryzyka oraz rodzaju wykonywanych prac należy wybrać najodpowiedniejsze rozwiązanie spośród hełmów typu 1 i typu 2. Przy wyborze należy również uwzględnić ewentualne szczególne wymagania, takie jak ochrona przed zagrożeniami elektrycznymi czy konieczność stosowania dodatkowych akcesoriów.
Nowa norma podkreśla zatem fundamentalną zasadę: nie wystarczy wybrać hełm spełniający wymagania normy. Należy również dobrać poziom ochrony odpowiedni do rzeczywistych zagrożeń związanych z wykonywaną pracą.
